Carlos Michelena
Mae Carlos Alberto Michelena Soria, a adwaenir fel ‘El Miche’, yn actor, digrifwr, cartwnydd a hiwmorydd o Ecwador, ac yn cael ei ystyried yn un o ffigurau mwyaf cynrychiadol theatr stryd yn Ecwador. Mae ei yrfa hir yn cyfuno dychan gwleidyddol, hiwmor cymdeithasol a beirniadaeth ar anghydraddoldeb. Fe’i ganed yn Quito ar 5 Ionawr 1954 i deulu heb lawer o fodd: crydd oedd ei dad, ac roedd ei fam yn gwerthu losin a phapurau newydd ar y stryd, ac yn blentyn helpodd y teulu drwy werthu losin ei hun. Aeth i’r ysgol gynradd yn y Colegio Simón Bolívar ond ni orffennodd yr ysgol uwchradd. Dechreuodd ymddiddori mewn theatr yn ddeg oed, gan feimio i recordiau mewn clwb cymdogaeth yn El Dorado, Quito. Yn bymtheg oed, gydag anogaeth ei fam, dechreuodd fynychu ysgol ddrama’r Casa de la Cultura Ecuatoriana fel sylwedydd, ac yna gweithiodd fel cynorthwyydd propiau i gwmni Teatro Ensayo, lle cafodd ei rôl gyntaf, yn Huasipungo, yn seiliedig ar nofel Jorge Icaza. Dechreuodd ei yrfa actio yn ysgol theatr y Casa de la Cultura yn ddeunaw oed, cafodd ei hyfforddi gan y cyfarwyddwr Antonio Ordóñez, ac actiodd gyda Teatro Ensayo mewn dramâu fel Boletín y elegía de las mitas, Dos viejos pánicos ac El médico a palos. Yn ddiweddarach ymunodd â chwmni Ollantay yr Ysgol Bolytechnig Genedlaethol a’r grŵp Malayerba, a chyfarwyddodd Teatro de la Calle, a aeth â dramâu i sgwariau a pharciau. Ers y 1980au ei lwyfan yw parc El Ejido yn Quito, lle, â’i wyneb wedi’i baentio’n wyn ac mewn gwisgoedd y mae’n eu gwneud ei hun, mae’n chwarae cymeriadau o fywyd bob dydd, o gymdogion, gweithwyr a gwerthwyr stryd i wleidyddion a’r pwerus, gan ddefnyddio eironi i wneud i’r gynulleidfa feddwl. Mae’r wasg wedi disgrifio El Miche fel cymysgedd o ffŵl gwleidyddol a chroniclydd poblogaidd. Mae hefyd wedi gweithio ar deledu, radio ac ar-lein. Yn 2011 agorodd sioe syrcas, El circo del Miche, a redodd am dair wythnos yn y Carpa Teatro, ac yn 2019 cyflwynodd El toque del Miche yn y Teatro Centro de Arte yn Guayaquil. Mae’n well ganddo fannau agored, sy’n gadael iddo fyrfyfyrio ar yr hyn sy’n digwydd o’i gwmpas, ac mae’n osgoi hiwmor amwys. Yn 2003 dyfarnodd y Casa de la Cultura Ecuatoriana ei Urdd Teilyngdod Artistig iddo.
